تا %60 تخفیف خرید برای 4 نفر با صدور مدرک فقط تا
00 00 00

چگونه محیط زیست سد کرج نابود شد ؟

محمد نصیری
محمد نصیری
1 پسند
487 بازدید
9 نظر
23 ماه قبل

سلام به همه عزیزان در وب سایت توسینسو ، مخصوصا جزیره طبیعت که این اولین مطلب در خصوص طبیعت و نابودی آن در جزیره طبیعت وب سایت توسینسو است . امروز می خواهم با شما حرف هایی را بزنم که در هیچ جا در اینترنت منتشر نشده است ، دلایلی پنهان و آشکار برای اینکه به شما بگوییم چرا محیط زیست دریاچه سد کرج به مرز نابودی رسیده است ، چرا نسل ماهی قزل آلای خال قرمز تقریبا در حال انقراض است ؟ چرا ماهی های سفید و زردپر این دریاچه دیگر در اندازه های کوچکتر پیدا نمی شوند و به سختی می توانید با تجهیزات ماهیگیری در این دریاچه ماهیگیری کنید ، ماهی Shad چیست و چرا نسل این ماهی که فقط و فقط و فقط در دریاچه سد کرج وجود داشت منقرض شده است ؟ ماهی کپور Crucian در این دریاچه چه می کند ؟ ماهی اسلک چگونه وارد این دریاچه شد ؟ چگونه ماهی آکواریومی Kuhli Loach تکثیر میلیونی در سد کرج داشت ؟ و خیلی از موارد دیگری که اکوسیستم این دریاچه را به کلی تغییر داده است و الان دیگر به ندرت ماهی بومی این دریاچه را پیدا می کنید . این چیزهایی که امروز به شما گفته می شود از زبان کسی است که در سد کرج زندگی کرده است ، از کودکی تا بزرگسالی ماهیگیری کرده است و امروز می خواهد در خصوص محیط زیست کاملا تخریب شده آن و دلایل این تخریب ها صحبت کند. پس با ما باشید.

تصاویر قدیمی از سد کرج

دلیل اول تخریب اکوسیستم سد کرج :: حذف کردن تفریحات آبی دریاچه


سالها پیش وقتی به سد کرج می رفتید ، در کنار سد انواع و اقسام اسکله های تفریحی ، جت اسکی ، قایق های متنوع و البته تفریحات آبی وجود داشت . هتل معروف واریان توریست های زیادی را به این دریاچه می کشاند و محیط دریاچه واقعا یک محیط رویایی و شبیه به محیط های اروپایی بسیار زیبا بود . سالها پیش و با تصویب قانونی که بر اساس آن کلیه سازه های دولتی باید از کنار محیط این دریاچه حذف می شدند ! هتل واریان به کلی تخریب شد ! پایگاه نیروی هوایی ! ارتش و ... همگی تخریب شدند ! اسکله های تفریحی و وسایل تفریحی به کلی جمع شدند و جالب اینکه بدانید پایگاه محیط بانی سد کرج هم به کلی تخریب و همه اینها تبدیل به خرابه شدند ! همه اینها به بهانه این بود که اینها باعث آلودگی آب دریاچه سد کرج می شوند و همین موضوع باعث متروکه شدن دریاچه سد کرج شد ! دیگر نه توریستی آمد و نه ورزش آبی در کار بود ! محیط دریاچه سد کرج تبدیل به یک خرابه بی در و پیکر شد !

تصویر اول سد کرج : تفریحات آبی و هتل واریان

اما ممکن است اینجا از من سئوال کنید که خوب درست است ! اینها آلودگی ایجاد می کردند و باید تخریب می شدند ! اما نکته اینجاست که حذف کردن این موارد فاجعه زیست محیطی به وجود آورد که تصورش را هم نمی کنید ! دقت کنید که ساختار دریاچه سد کرج یک دریاچه مصنوعی است ، دریاچه ای که عمق بسیار زیادی دارد ( به نسبت سایر دریاچه های ایران ) و البته ورودی کوچکی از آبراه دارد ، این دریاچه بصورت طبیعی امکان هوادهی خودکار به آب دریاچه را ندارد و وجود قایق های موتوری ، جت اسکی و تفریحات آبی که خواسته یا ناخواسته مثل پمپ آکواریوم به آب این دریاچه هوا می رساندند یکی از عوامل مصنوعی اما بسیار موثر در هوادهی به آب دریاچه و تمیز ماندن آب دریاچه می کرد . درست است که قایق موتوری و جت اسکی سوخت بنزینی دارند اما میزان آلودگی که ایجاد می کردند در مقابل عمل متقابلی که در دریاچه انجام می شد تقریبا صفر بود ! از طرفی حضور توریست های خارجی ! بودن مسئول نظافت برای بخش های مختلف سد ، برای مثال پایگاه نیروی هوایی یا ارتش نظافت محل خودش را حداقل انجام می داد ! باعث می شد محیط تمیزتری در دریاچه داشته باشیم !! بگذریم خلاصه می کنم که زمانی بود که شما وقتی از روی اسکله واریان آب دریاچه را مشاهده می کردید تا عمق 8 متری آب به وضوح می توانستید کف آب را مشاهده کنید ! کف آبی زلال و شفاف ! با وجود همه آن همه آن محکوم به تخریب هایی که در کنار سد کرج بودند !!! الان کافیست دستتان را فقط 1 دقیقه درون آب سد کرج بگذارید و بعد بیرون بیاورید و منتظر شوید که خشک شود تا متوجه شوید چقدر لجن و خزه بر روی دستتان تنها در چند دقیقه می نشیند !

آلودگی رودخانه سد کرج

دلیل دوم تخریب اکوسیستم سد کرج :: زباله های بسیار بسیار زیاد


دیگر کسی مسئول جمع آوری زباله در محیط سد کرج نبود ! کسی هم الان مسئول اینکار نیست ! فرهنگ بالایی هم در نریختن زباله در طبیعت نداریم ! حداقل قبلا هر پایگاهی یک سطح زباله در کنار سد گذاشته بود ! محیط خودش را نظافت می کرد ! الان دریاچه سد کرج مملو از زباله هایی است که شما میبینید و نمی بینید ! از دور که نگاه می کنید با خودتان می گویید که چه دریاچه زیبایی ! چه آب سبز رنگ و زیبایی ! غافل از اینکه کمی که نزدیکتر می شوید دنیایی از زباله های پلاستیکی را مشاهده می کنید که در کنار دریاچه و رودخانه رها شده اند و البته ده ها برابر آنچه که میبینید در زیر آب دریاچه و رودخانه مدفون شده اند ! کافیست زمانیکه آب دریاچه پایین می رود به کنار دریاچه بروید تا وجود میلیون ها بطری پلاستیکی و ... را مشاهده کنید که گوسفندهای بی فرهنگ و بیشعور همه روزه به آن اضافه می کنند ، تصویر زیر را ببینید ، جمع آوری زباله از کنار تونل هفت جاده چالوس تنها یک روز زمان برد تا این مقدار زباله از این محل کوچک جمع آوری شود ! تصور کنید چه میزان زباله طی چند سال وارد محیط دریاچه شده است :

تصویر پاکسازی تونل هفت جاده چالوس

اعتقاد داریم برای این مشکل راهکار وجود دارد ، یعنی می توانیم برای زباله نریختن فرهنگ سازی کنیم ، کاری که ما طی دو ماه کاری هر هفته پنجشنبه در نزدیک پل خواب جاده چالوس انجام دادیم ما را به این اثبات رساند که می شود طبیعت را تمیز کرد و می توان فرهنگ سازی کرد ، پیشنهاد می کنم برای آینده خود و فرزندانتان کلیپ های زیر رو که کار مجموعه توسینسو هست رو مشاهده کنید و با دیگران به اشتراک بگذارید که به این نتیجه برسیم که فرهنگ سازی شدنی هست فقط خواستن و عمل کردن می خواهد :

دلیل سوم تخریب اکو سیستم سد کرج :: حضور ماهی های بیگانه و غیر بومی


شاید به نظر شما مسخره برسد که ماهی ها می توانند یک اکوسیستم را تخریب کنند !! ولی دقیقا همین اتفاق برای دریاچه سد کرج رخ داده است ، بصورت کلی وقتی صحبت از ماهی های بومی منطقه ای می شود در دریاچه سد کرج بصورت بومی چند نوع ماهی از قدیم وجود داشت که به ترتیب ، قزل آلای خال سیاه ، قزل آلای رنگین کمان ، قزل آلای خال قرمز ، ماهی سفید ( تقریبا شبیه به آمور اما با دهانی بسیار بسیار بزرگتر ) ، ماهی زردپر ، ماهی سیاه و سگ ماهی ( سگ ماهی های بسیار ریز ) را می توانیم نام ببریم . هر چند که چند تا از همین ماهی هایی که نام بردیم هم به خودی خود بومی محسوب نمی شوند اما به هر حال آسیبی به طبیعت و اکوسیستم این دریاچه به دلیل مطابق بودن روش خورد و خوراک و زیست نزده اند. یک نکته را برای اولین بار در ایران به گوش شما عزیزان می رسانیم که در سد کرج ماهی وجود دارد ( که البته تقریبا منقرض شده ) که محلی ها آن را به عنوان ماهی عروس می شناسند. توجه کنید ماهی عروس هیچ شباهتی به ماهی های ریزی که شما در کنار آب دریاچه می بینید ندارند و ماهی های بزرگی هستند بین 1 تا 5 کیلوگرم که فقط و فقط و فقط در ایران در دریاچه سد کرج وجود دارند . این ماهی ها در واقع نسلی از ماهی نژاد آب شیرین روسیه به نام ماهی Shad یا Shad Fish هستند که در بدو تاسیس سد کرج در حدود 45 سال پیش از روسیه وارد شدند و در دریاچه سد کرج رها سازی شدند که به خوبی توانستند نسلشان را حفظ کنند تا این اواخر که تقریبا منقرض شدند . می توانید تصاویر ماهی های بومی سد کرج را در زیر مشاهده کنید :

تصویر ماهی قزل آلای خال قرمز سد کرج

تصویر ماهی قزل آلای خال سیاه سد کرج

تصویر ماهی قزل آلای رنگین کمان سد کرج

تصویر سگ ماهی سد کرج

تصویر ماهی زردپر سد کرج

تصویر ماهی سفید سد کرج

تصویر ماهی عروس یا Shad Fish سد کرد

اما با وارد شدن گونه های ماهی آفت به دریاچه سد کرج و تکثیر شدن این گونه از ماهی ها !! تقریبا جلوی رشد و تکثیر ماهی های بومی دریاچه سد کرج گرفته شد ! درصد بسیار زیادی از ماهی های بزرگتری که در حال حاضر در سد کرج وجود دارند ، ماهی هایی هستند که از سن رشد آنها حداقل چند سالی است که گذشته است و ماهی گوشتخواری هم در دریاچه بصورت کلان وجود ندارد که بتواند از آنها تغذیه کند ! اما ماهی های آفت چه کاری انجام می دهند ؟ این ماهی های آفت که از انواع آنها می توانیم به ماهی اسلک ( ماهی کولی ) که نسلش از شمال کشور به دریاچه سد کرج وارد شد اشاره کنیم ، تقریبا یک ماهی همه چیز خوار و تهاجمی ( بدون دندان ) است که حتی جالب است بدانید که هم نوع خودش را هم می خورد ! این ماهی تکثیری میلیونی در دریاچه سد کرج داشته است و الان اگر شما به کنار دریاچه سد رفته باشید به وفور این ماهی را مشاهده خواهید کرد . این ماهی تخم ماهی های مختلف را می خورد و اجازه تکثیر شدن به ماهی های دیگر را نمی دهد ، یکی از دلایل اصلی کاهش تعداد ماهیان قزل آلای دریاچه و رودخانه سد کرج همین ماهی اسلک یا کولی است . نکته بد در خصوص این ماهی این است که مثل قزل آلا برای تولید مثل از رودخانه می تواند بالا برود و شما اگر به سمت دیزین هم رفته باشید می توانید اسلک و کولی را در دیزین هم مشاهده کنید ! این یعنی ماهی قزل آلا دیگر محلی امن برای تخم گذاری هم ندارد . تصویر ماهی کولی یا اسلک دریاچه سد کرج که به اشتباه با ماهی عروس که اشاره کردیم اشتباه گرفته می شود :

تصویر ماهی اسلک یا کولی دریاچه سد کرج

اما این پایان ماجرای ماهی های آفت نبود ! سد کرج از ابتدا هم ماهی کپور نداشت ! کپورها انواع و اقسام مختلفی دارند و گونه ای از کپور که شما در بازار مشاهده می کنید فقط یک نمونه از این گونه است و گونه های دیگری وجود دارند که نه تنها زیاد بزرگ نمی شوند بلکه به دلیل نداشتن ارزش اقتصادی به عنوان آفت هم محسوب می شوند که نمونه ای از این نوع ماهی کپور در دریاچه سد کرج هم وجود دارد که رشد و نمو و تکثیر آن در طی سالهای اخیر بسیار زیاد شده است و به عنوان ماهی Crucian Carp یا کپور اوشین در ایران معروف است . این ماهی به کلی در ایران بومی نیست ، اصلا مال این سرزمین نیست و بعضا در آکواریم ها به عنوان ماهی زینتی به دلیل زیاد بزرگ نشدن استفاده می شده است . ارزش اقتصادی برای پرورش ندارد و تقریبا همه چیز خوار است و غذای سایر ماهی ها را هم به شدت مصرف می کند . اینگونه ماهی آفت هم نوع دیگری از ماهیان است که به دریاچه سد کرج وارد شده اند و رشد و نمو کرده اند و چون ماهی گوشتخوار محسوب نمی شوند و از طرفی سخت جان هم هستند و در اعماق اقدام به تخم ریزی و تولید مثل می کنند از شر ماهی اسلک در امان هستند و به همین دلیل تولید مثل زیادی کرده اند و در حال حاضر بصورت گله ای در فصل تابستان اگر خوش شانس باشید می توانید آنها را مشاهده کنید . در تصویر زیر نمونه کپور Crucian یا اوشین دریاچه سد کرج را مشاهده می کنید که دومین گونه ماهی آفت در دریاچه سد کرج محسوب می شود :

تصویر ماهی کپور اوشین یا Crucian Carp دریاچه سد کرج

اما این ماهی های آفت و غیربومی به همین تعداد ختم نمی شوند !! ماهی دیگری در دریاچه سد کرج وجود دارد که از نسل ماهی های کف زی ( کف خواب ) و لجن خوار محسوب می شود ، ماهی بدون فلس و بسیار لغزنده که بیشتر شبیه به یک مارماهی ریز است و از نظر علمی به آن ماهی Kuhli گفته می شود. این نوع ماهی ها که با سگ ماهی اشتباه گرفته می شوند در شب فعالیت می کنند و در طول روز معمولا دیده نمی شوند . اگر شب ها در تابستان یا فصل های گرم به کنار دریاچه سد کرج بروید و با چراغ قوه به کف آب ( همون نزدیک ساحل ) نگاه کنید و کمی دقت کنید آنها را می بینید که قطعا شنا نمی کنند و فقط زیر آب چسبیده اند و یک جا ساکن می مانند وقتی نور روی آنها باشد ! حتی آنقدر آرام هستند که شما می توانید به آنها دست بزنید ولی قطعا نمی توانید با توجه به ساختار ماهی های بدون فلس آن را بگیرید زیرا بسیار بسیار لزج و لغزنده هستند . در زیر تصویر این نوع ماهی را هم می توانید مشاهده کنید :

تصویر ماهی Kuhli سد کرج

اما وجود ماهی Kuhli ماهی کپور Crucian و البته ماهی اصلک بصورت همزمان برای یک اکوسیستم بومی ! قطعا به معنی تخریب و نابودی اکوسیستم عادی دریاچه سد کرج است ! کپور Crucian در اصل از اروپا و به عنوان ماهی آکواریومی به ایران آورده شده است و امروزه در برخی رودخانه های کشور به دلیل رها سازی توسط انسان وجود دارد ! ماهی Kuhli لجن خوار هم به همین شکل ! اینها به مرور باعث نابودی کامل ماهیان دریاچه سد کرج خواهد شد کما اینکه تا به حال جلوی تولید مثل خیلی از ماهی ها را گرفته اند. پانوشت اضافه شود :: یکی از دوستان اعلام کردن که این ماهی Kuhli نیست و سگ ماهی جویباری هست که بومی سد کرج نیست و بومی مرداب انزلی و شمال کشور هست و تصویر زیر رو برامون ارسال کردند که تشکر می کنیم :

سگ ماهی جویباری در سد کرج

دلیل چهارم تخریب اکوسیستم دریاچه سد کرج :: صید با تور


دوست نداشتم در مورد این مسئله بنویسم اما از زمانیکه پایگاه محیط بانی سد کرج به بهانه های زیست محیطی تخریب شد ! از زمانیکه قایق گشت محیط بانی از سد جمع آوری شد و هیچ نظارتی دیگر بر روی دریاچه وجود ندارد ! متاسفانه هم افراد محلی و هم افراد دیگری که به این موضوع آگاهی داشتند سوء استفاده کردند و تورهای بسیاری در این دریاچه پهن شده و می شود و دائما نسل ماهی در این دریاچه رو به انقراض می رود .... شاید برای شما جالب باشد بدانید که تورهای چند صد متری در دریاچه سد پهن می شدند و صدها عدد ماهی بالای چند کیلو از دریاچه بعد از عدم نظارت محیط بانی جاده چالوس هر شب از دریاچه صید شدند و این روزها دیگر ماهی چندانی وجود ندارد که بخواهیم در موردش صحبت کنیم ! اما هر جا جلوی ضرر را بگیریم منفعت است امیدوارم نظارت بر روی این دریاچه از طرف محیط بانی بیشتر شود ، الان اگر شما در پایین و بالای سد کرج و رودخانه با قلاب ( لنسر ) ماهیگیری کنید سریع محیط بانی به سراغ شما می آید اما درون دریاچه هیچکس کاری به کار شما ندارد ! قلاب انداختن پیشکش !!! جلوی تورها را بگیرید.

تصویر دام و ماهیگیری غیرمجاز در سد کرج

دلیل پنجم تخریب اکوسیستم دریاچه سد کرج :: پایین رفتن بیش از حد آب دریاچه


سالها پیش نمی دانم به چه دلیل !! به یکباره در زمستان آنقددددررر حجم آب دریاچه پایین رفت و دریچه ها برای رساندن آب به تهران باز شدند که حجم آب به قدری پایین رفت که دیواره های ده کوشک پایین که در زمان ساخت سد به زیر آب رفته بود پیدا شد ! آنقدر تخم ماهی که در میان سنگ ها برای رشد وجود داشتند از بین رفت که آسیبی باور نکردنی به تولید مثل این جانوران زد و بعد از آن سد کرج دیگ سد قدیمی نشد ! این یکی دیگر از دلایل از بین رفتن آبزیان دریاچه شد .

راهکار ترمیم و بازسازی دریاچه سد کرج چیست ؟


فکر می کنم برای هر کدام از مشکلاتی که گفتیم راهکاری وجود دارد که بصورت خلاصه برای شما عنوان می کنم ، در وهله اول من کارشناس محیط زیست نیستم و دانش بسیار کمی در این حوزه دارم و با مطالعات اندکی که انجام داده ام به نتایجی رسیده ام که اگر دوستان محیط زیستی ما ایرادی به من بگیرند کاملا حق دارند اما با این سواد کم یک چیز خیلی معلوم است ، وقتی آفتی طبیعی به جان طبیعت می افتد تنها تعریف کردن یک چرخه حیات معکوس می تواند روند رشد آفت را کم کند و رو به نابودی ببرد . یکی از خوبی هایی که این آفت ها دارند این است که آنها را می توان در چرخه اول زنجیره غذایی جانوری ماهیان گوشتخوار قرار داد ، یعنی همین الان اگر ماهی قزل آلایی در دریاچه سد کرج باشد از همین ماهی های اسلک و Kuhli تغذیه می کند اما به دلیل خورده شدن تخم ماهی توسط این موجودات که زیاد هستند امکان تولید مثل ندارند . کاری که می توان انجام داد رها سازی تعداد زیادی ماهی گوشتخوار طبیعی و بومی در این دریاچه است ، قطعا امکان تولید مثل ماهیانی که با این آبها آشنایی دارند بهترین راهکار است اما پیشنهاد :

  1. مساحت سد کرج 764 کیلومتر مربع است
  2. هر کیلومتر مربع 1000 متر می شود و به عبارتی 764 هزار متر مربع مساحت این دریاچه است ( عمق را کاری نداریم )
  3. مساحت مناسب برای پرورش هر قطعه ماهی پرورشی 1 متر مربع است ( ماهیان سردابی )
  4. قیمت حال حاضر هر بچه ماهی قزل آلای 1 گرمی پرورشی برای شخص من تقریبا 700 تومان است
  5. 764 هزار ضربدر 700 اگر بشود عددی معادل 535 میلیون تومان بودجه نیاز دارد
  6. به زبان ساده تر ، با حداکثر 600 میلیون تومان تخصیص اعتبار و رها سازی ماهی های گوشتخوار قزل آلا می توان اکوسیستم دریاچه را به مرور ترمیم کرد

اما نکته اینجاست که این یک تحلیل بسیار ساده در این خصوص است ، طبیعتا بعد از رها سازی ایجاد کردن یک پایگاه محیط بانی در سد کرج ، اختصاص دادن یک قایق گشت محیط بانی برای محیط بانان برای بررسی تخلفات ( تورهای ماهیگیری ) ، فعال سازی مجدد تفریحات آبی و قایقرانی برای هوادهی بهتر به آب و از طرفی ادامه دار کردن کمپین هایی برای پاکسازی دریاچه می تواند به احیای این دریاچه کمک کند ! شاید برای شما عدد 600 میلیون تومان خیلی به نظر برسد ! اما نکته اینجاست که این 600 میلیون تومان برای شخص محمد نصیری به این شکل به حساب می آید ! قطعا هر قطعه بچه ماهی برای محیط زیست و شیلات خیلی خیلی ارزانتر از این حرف ها در می آید . در عین حال از دوستان و علاقه مندان خواهشمند هستیم که اگر توانایی مالی دارند ، ماهی های مهاجمی مثل قزل آلا ! اردک ماهی یا حتی اگر می توانند ماهی Bass و یا صوف را در دریاچه تا حد امکان رها سازی کنند . پذیرای همه نقد های شما هستیم قطعا شناخت من نسبت به این مسئله در حد و اندازه های خودم بوده است و خوشحال می شوم دوستان نظراتشان را اعلام کنند.

نویسنده : محمد نصیری

منبع : جزیره طبیعت وب سایت توسینسو

هرگونه نشر و کپی برداری بدون ذکر منبع و نام نویسنده دارای اشکال اخلاقی است

نظر شما
برای ارسال نظر باید وارد شوید.
9 نظر